Voor patiënten van Aquamarijn zou het een bekend verhaal moeten zijn: ons lichaam bepaalt meer datgene dat we doen dan ons denken. In zijn boek Het Mysterie van de hersenstam legt Tjeu van den Berk uit hoe dat zit.
De hersenen zijn opgebouwd uit de hersenschors en de hersenstam. Het verstand zit in de buitenste schil van onze grote hersenen, de cortex. Dit deel beslaat 85% van de herseninhoud. Daaronder, volledig overgegroeid, in het verlengde van het ruggenmerg ligt de hersenstam. De kop hiervan bevat het lymbische systeem, of ook wel zoogdierenbrein genoemd. Hierin liggen de functies die allen onbewust en instinctief verlopen: onze aandrang tot voeding, voortplanting, overleven en minstens zo belangrijk onze reactie op stress.

Stress is niet meer en niet minder spanning: vanwege de angst wordt de adem ingehouden. Opeenhoping van energie in gang gezet door een verandering. Verandering kan zowel een lege maag zijn, die erom vraagt of schreeuwt om gevuld te worden en aanzet tot zoeken of veroveren van voedsel, als direct gevaar.
Bij de zoogdieren zijn directe reacties op gevaar goed te zien. De antilope Vlucht, het konijn Verstart, de leeuwin Vecht, de hond Verleidt (het baasje om niet boos te zijn).

Deze vier V’s zijn bij mensen ook bekend. Zodra een verandering in de context plaats vindt, ontstaat bij een mens een van de basisgevoelens: Bang, Boos, Blij , Bedroefd. Als reactie op dit gevoel wordt een van de vier V’s in werking gesteld, het is de automatische piloot, bij zoogdieren noemen we dat instinct. Let wel, er komt nog steeds geen gedachte bij te pas.

De mens volgt zijn instinct en zet een automatisch patroon in. Iemand die bang is, kan voor het gevaar weglopen, kan gaan vechten, kan verlamt blijven staan of zitten, of hij probeert de agressor te verleiden om niet langer boos/gevaarlijk te zijn.

De grote hersenen, de cortex laten echter de instincten niet zomaar hun gang gaan, ze zijn verfijnd tot emoties. Emoties zijn de nuanceringen van de basisgevoelens. Het is de hersenstam die in actie komt, die dwingt de grote hersenen tot werk oftewel denken/bewustzijn. 

Terug naar de stress die ontstaat door veranderingen die plaats vinden. De spanning ontstaat doordat de adem ingehouden wordt. Het juiste antwoord op stress: concentratie op de ademhaling. Daarna mag het denken gaan plaatsvinden om te kiezen uit de mogelijke strategieën. Een Volwassen mens (de vijfde V) kan middels het denken de gekozen strategie omzetten in een menselijke reactie. Vechten wordt een stellige verwoording, Verstarren wordt het bekende tot tien tellen, Vluchten kan een pauze inlassen betekenen en Verleiden is het op vriendelijke wijze de kou uit de lucht halen.

Zonder angst valt er niet te leven, een teveel aan angst leidt tot ziekten.
“Door onze angsten te leren onderkennen, door de moed te hebben die aan te kijken, te accepteren, kun je die loslaten”.

Door Gea Evenhuis http://www.agogischtherapeut.nl/